Image for post
Image for post

Her şeye ‘yalan’ demekten neden kaçınmalıyız?

Bilgi kirliliği, yanlış bilgi, sahte haber, asparagas, dezenformasyon… İşte size internette karşılaştığınız gerçek olmayan bilgiler için yalan yerine kullanabileceğiniz bir sürü kelime. Bu yazı size bir bilgiyi yalan, bilgiyi yayan kişiyi yalancı olarak suçlamadan önce neden tekrar düşünmeniz gerektiğini anlatacak.

Image for post
Image for post

Gücün elinde bir çekiç

Yalan kelimesinin siyasetçilerin elinde bir çekice dönüşmesi Türkiye için yeni bir olay değil. İnternetteki bilgi kirliliği ile alevlenen sahte haber gündemi, nihayetinde hem siyasi tartışmalarda hem de devletin aldığı pozisyonda etkili olabiliyor. Öte yandan Trump’ta olduğu gibi Türkiye’de de siyasetçiler, öte tarafın medyasını yalancı olmakla çekinmeden suçlayabiliyor.

Image for post
Image for post
Image for post
Image for post
Siz de kutudaki boşlukları doldurup hakikat sonrası çağa uygun siyasi bir kurgu yaratabilirsiniz.

Kendinden olmayana atılacak bir taş

Yalan ve yalancı kelimeleri, taraftarı olmadığımız bir fikri veya karşı kampta kalan bir kişiyi kolayca hedef gösterebilmek ve genellemek için kullanışlıdır. Çünkü içinde bulunduğumuz çağda birine “ yalan söylüyorsun” denirken, aksini ispatlama yükümlülüğü de yalan söylemekle suçlanan kişinin ya da grubun omzuna bırakılır. İddia sahibinin iddiasını kanıtlamakla yükümlü olduğu antik kural bu çağda çalışmaz. Yalan söylemekle itham edilen, yalan söylemediğini kanıtlama sorumluluğu altına sokulur.

Genellemenin çekiciliği, basite kaçma tuzağı

Kasta dair niyet okuma, hata yapan bir kişinin hatasını düzeltmek yerine karşı saldırı geliştirmesine neden olabilir. İnternetin yarattığı dikkat dağınıklığı, araştırma süreçlerinin uzunluğu ve tabii tembellik, insanların hata yapmasına veya yanlışa düşmesine yol açabilir.

Image for post
Image for post
Image for post
Image for post
Image for post
Image for post

Size ve çevrenizdekilere zarar veriyor: Her şeye ‘yalan’ deyip durmayı acilen bırakmalısınız!

  • İnternetteki yanlış bilgi sorunu, tek bir kavramla anlaşılamaz.
  • Siyasetçilerin elinde çekice dönüşen bu kavramı popülerleştirmek ancak siyasetçilerin elini güçlendirir.
  • Genellemek için kullanılan her kavram gibi yalan ifadesi de bizi, sorunu doğru tespit etmekten uzaklaştırır. Genelleştirmek, sorunu basitleştirir ve çözümü zorlaştırır.
  • Yalan ifadesi, bir siyasi saldırı mekanizmasına dönüşmüştür.
  • Basit hataları yalancılıkla işaret etmek, hataların düzeltilmesinin önüne geçer. Etki tepkiyi yaratır.

Written by

Journalist, fact-checker, social entrepreneur | Founder @teyitorg | @TransparencyTR Awardee | @Ashoka Fellow

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store